Çocukken sık duyduğumuz cümleler, zamanla kendi iç sesimize dönüşür. “Sen yapamazsın”, “Abin/ablan gibi olsan keşke” ya da “Ağlama, abartıyorsun” gibi sözler söyleyen kişi bunu çoğu zaman iyi niyetle ya da yorgunlukla söylemiştir. Yine de çocuk bu sözleri kendisi hakkında bir bilgi olarak kaydeder ve yıllar sonra karar verirken, iş yerinde konuşurken ya da bir ilişkide yer alırken bu kayıtlara başvurur.
Mesajlar yalnızca sözlerle verilmez
Çocuk, söylenenden çok yaşananı okur. Başarısı karşısında ilgisiz kalan bir yetişkin, hatasında öfkelenen bir öğretmen ya da duygularını paylaştığında konuyu değiştiren bir ebeveyn, sözsüz biçimde mesaj verir: “Duyguların önemli değil” ya da “Sevilmek için başarılı olmalısın.” Aşırı koruyucu tutum da benzer etki bırakabilir. Her zorluğu çocuğun yerine çözmek, “Sen bunu başaramazsın” fikrini fark ettirmeden yerleştirebilir. Bu yüzden izleri aramaya yalnızca duyduğumuz cümlelerle değil, hangi davranışlara nasıl karşılık gördüğümüzle başlamak gerekir.
Yetişkinlikte nasıl görünür?
Bu izler genellikle belirli kalıplar olarak ortaya çıkar. Sürekli onay arama, hayır diyememe, küçük bir eleştiriyi büyük bir yargı gibi algılama, mükemmeliyetçilik ve başarıları “şans” diye açıklama sık görülenlerdir. Bazı insanlarda ise tam tersi biçimde, reddedilmemek için baştan geri çekilme ya da fikirlerini hiç dile getirmeme görülür. Kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: Bir hata yaptığımda içimden gelen ilk cümle kimin sesine benziyor? Cevap çoğu zaman bir çocukluk figürüne uzanır.
İzleri fark etmek ve yumuşatmak için neler yapılabilir?
İlk adım, tekrar eden olumsuz düşünceleri not almaktır. Bir hafta boyunca kendinize söylediğiniz sert cümleleri yazın, sonra aynısını yakın bir arkadaşınıza söyleyip söylemeyeceğinizi düşünün. Çoğu zaman söylemeyeceğinizi görürsünüz. İkinci adım, eski cümleye daha dengeli bir alternatif yazmaktır: “Yapamam” yerine “Zorlanıyorum, adım adım deneyebilirim” gibi. Küçük ve ölçülebilir hedefler koyup tamamlamak da kendine güveni zamanla besler. Geçmişteki yaşantılar ağır geliyorsa ya da kalıplar ilişkilerinizi ve işinizi belirgin biçimde etkiliyorsa, bir ruh sağlığı uzmanıyla çalışmak bu süreci daha güvenli ve düzenli ilerletebilir. Bu alanda deneyimli bir uzmana ulaşmak isteyenler Ankara pedagog sayfasını inceleyebilir.
Çocukluktan taşıdığımız mesajlar kader değildir; öğrenilmiş oldukları için yeniden gözden geçirilebilirler. Bu iş sabır ister, ama her fark ediş eski cümlenin gücünü biraz azaltır.